Historia piśmiennictwa

Grafika pochodzi z: Domena publiczna "Zmartwychwstanie Chrystusa, miniatura z Antyfonarza Oleśnickiego, przed 1423".    

 
Wielki Tydzień i Święta Wielkiej Nocy to niezwykły czas w chrześcijaństwie. W literaturze łączą ludową obrzędowość z symboliką religijną. Stanowią również przyczynek do analizy językowej i historycznej powstałych dzieł, zabytków piśmienniczych. 

W początkach chrześcijaństwa w Polsce próżno szukać pieśni kościelnych w ojczystym języku. Z jednej strony brakowało świadomości narodowej wśród wiernych, z drugiej zaś językiem uniwersalnym była łacina.

Rolę języka ojczystego w liturgii podkreślił dopiero w XIII w. synod wrocławski, a następnie tzw. synody łęczyckie. Nakazywały one duchowieństwu odmawianie z ludem najbardziej podstawowych modlitw, szczególnie: Ojcze nasz, Wierzę w Boga czy Zdrowaś Maryjo. 

Na przełomie XIII i XIV w. język polski stopniowo przenikał do liturgii, zaczęły powstawać pierwsze pieśni religijne, a najstarsze z nich to pieśni wielkanocne.

Do najstarszych zalicza się "Chrystus zmartwychwstał jest". Badacze spierają się co do powstania dzieła. Z pewnością można przyjąć, że jest to utwór średniowieczny.

Pieśń opisuje zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Warto zwrócić uwagę na iście reporterską przenikliwość i dokładność autora przy odnotowywaniu poszczególnych scen z historii zbawienia.

Utwór składa się z czterech wersów pisanych sześciozgłoskowcem z rymami parzystymi. Tekst dopełniony jest formułą Kyrie eleison. W kolejnych wiekach pojawiały sie różne warianty tekstowe. 

Ciekawa jest również warstwa muzyczna utworu, która została ukształtowana w skali doryckiej, z wykorzystaniem wszystkich dźwięków. Melodia – prosta w budowie, surowa, zachwyca swym pięknem.

W 1365 r. Świętosław z Wilkowa zamieścił tekst pierwszej zwrotki w Graduale Plocensis. Oto jej zapis:
 

Krystus zmartwychwstał je,
Ludu przykład dał je,
Eż nam z martwych wstaci
Z Bogiem krolowaci. Kyrie (eleison).

Bibliografia:

Ks. Kaczorowski R. 'Pieśń wielkanocna Chrystus Zmartwychstał jest. Zagadnienia semantyczne i muzyczne, "Studia Pelpińskie" 2015, t. 48, s.69-81.